Eigen positie (IK)
Dat wat verbindt (overeenkomsten)

Als de balans tussen geven en nemen positief lijkt, dan voedt dit de vitale ruimte.
Mensen zijn bezig met vragen zoals:

• “Wat heb ik aan dit netwerk?” 
• “Kan het wat worden met deze mensen en in deze structuur?” 
• “Is het mij de inspanning en het risico waard?” 

Mensen zoeken meestal op een indirecte manier naar het antwoord op dit soort vragen.

• Vriendelijk en belangstellend zijn, niet confronteren. (“Als ik vriendelijk doe naar jou, vind je mij dan ook aardig?”)
• Laten zien wat je weet, kunt, ervaren hebt. (“Ja, daar weet ik ook wat van.” “Daar heb ik ook een mening over.”: stapelgesprek).
• Afwachtend zijn, kat uit de boom kijken. Wachten op aanwijzingen dat het wat kan worden.

Stimuleer dat iedereen antwoorden krijgt op de vragen die onder de oppervlakte spelen. 

• Wat wil iedereen afzonderlijk? 
• Hoe sterk is de ambitie die men met elkaar deelt?
• Welke ervaringen vindt men belangrijk om met elkaar te delen?
• Welke risico’s ziet men voor de eigen inzet?
• Welke winst is te verwachten van deelname aan dit netwerk?

Eigen positie (IK)
Dat wat onderscheidt (verschillen)

Mensen dagen elkaar uit om hun beste kwaliteiten te laten zien en te ontwikkelen. Het stimuleert optimale specialisatie en taakverdeling.

• “Krijg ik de positie in dit netwerk die ik wil, verdien, nodig heb?”. 
• “Kan ik de anderen echt vertrouwen, menen ze, kunnen ze en doen ze wat ze zeggen?”. 
• “Kunnen we het ook oneens zijn met elkaar, zonder dat er iets stuk gaat?”

Als de antwoorden op dit soort vragen positief zijn, dan voedt competitie de vitale ruimte. 

Mensen zoeken meestal op een indirecte manier naar antwoorden op dit soort vragen.

• Mensen uiten hun twijfels bij opvattingen van anderen. 
• Er komen uiteenlopende opinies of oplossingen op tafel.
• Er is weinig aandacht voor de achtergrond van de opvattingen van anderen.
• Het ene voorstel wordt boven op het andere gestapeld, zonder dat er besluiten worden genomen. 
• Er ontstaan kleine irritaties.
• Het kan ook een bewust spel zijn.

Zorg dat iedereen aan bod komt, wordt gehoord, en zijn/haar kwaliteit kan laten zien. 

Voorkom dat iemand domineert of uit de boot valt. 

Probeer niet te vroeg om consensus te bereiken. Laat zien dat er verschillen mogen zijn. Zet oordelen om in nieuwsgierigheid. Verschillen zijn interessant.

Bedenk dat, wanneer dit patroon domineert, mensen bezig zijn om hun positie ten opzichte van elkaar te bepalen, en dat de inhoud van de argumenten daarbij op de tweede plaats komt. 

Groepsbelang (WIJ)
Dat wat onderscheidt (verschillen)

Als de structuur duidelijk en geaccepteerd is, dan kan specialisatie en taakverdeling tot meerwaarde van de samenwerking leiden.

• “Wie is waarvoor verantwoordelijk?”. 
• “Welke taken moeten er worden uitgevoerd, en hoe?”. 
• “Wat zijn de (geschreven en ongeschreven) regels voor de omgang met elkaar?”.
• “Wat gebeurt er als iemand zich niet aan de regels en afspraken houdt?”.

De communicatie gaat vooral over hoe er wordt samengewerkt. Programma’s, tijdschema’s, wie doet wat, met wie, hoe en wanneer. Voortgang, aanpassingen en verantwoording. 

Je kunt zelf structuur aanbrengen, en duidelijkheid scheppen voor iedereen. 

Je kunt ook stimuleren dat anderen dat doen, en in de gaten houden of de gewenste duidelijkheid ontstaat.

Mensen eraan herinneren dat er afspraken zijn, wanneer zij zich daar niet aan houden: dit hoort ook bij warme interventies in dit patroon.

Groepsbelang (WIJ)
Dat wat verbindt (overeenkomsten)

In dialoog is er oprechte belangstelling voor elkaar, en tellen hiërarchische verschillen minder zwaar. In dit patroon is ruimte voor co-creatie.

• Wat kan ik van jou leren?
• Wat kunnen we samen verkennen en uitproberen?
• Waar komen we samen op uit?

Er is ruimte en belangstelling voor elkaar. Anders dan bij een stapelgesprek (zie RUIL) vragen mensen door naar wat nieuw en van waarde is voor het geheel. Er ontstaan nieuwe inzichten en perspectieven.

Geef zelf het goede voorbeeld door aandacht aan anderen te geven, echt nieuwsgierig te zijn, en te zoeken naar hoe mensen elkaar aanvullen.

Bedenk dat, zolang patronen in de andere drie kwadranten nog aandacht vragen, de kans op echte dialoog klein is. Zorg eerst voor de duidelijkheid en de rust die daarvoor nodig zijn.

Eigen positie (IK)
Dat wat verbindt (overeenkomsten)

Mensen verminderen hun inzet. Ze stappen er uit. Of ze stappen er helemaal niet in. Ze denken beter af te zijn op zichzelf. 

Daar kunnen zij gelijk in hebben. Maar als jij het netwerk van belang vindt en hen er graag bij wilt hebben, dan zie jij hen vluchten.

Mensen blijven aan de zijlijn staan. 

De communicatie is vrijblijvend.

De inzet vermindert. Het is steeds moeilijker om data te vinden en afspraken te maken.

Het kost steeds meer energie om mensen aan hun afspraken te houden.

Inspiratie
Mensen in dit patroon hebben behoefte aan inspiratie. Nieuwe inzichten waardoor de overtuiging groeit dat inzet voor dit netwerk voor hen voldoende oplevert, en dat de risico’s te overzien zijn. 

Inspirator
Als inspirator laat je zien wat het netwerk voor hen kan betekenen. En hoe hun eigen ambities in dit netwerk tot hun recht kunnen komen.

Je zendt niet alleen: je luistert ook goed om de ambities van anderen boven water te krijgen en te verbinden.

Eigen positie (IK)
Dat wat onderscheidt (verschillen)

Ze betwisten de positie die anderen innemen in het netwerk. 

Ze verzetten zich tegen anderen met gezag.

Ze ondermijnen het vertrouwen in anderen

Ze staan niet open voor andere meningen en inzichten. Ze hebben geen ruimte om te onderzoeken.

Erkenning
Pas als anderen begrip tonen voor dat waar zij voor vechten, dan ontstaat ruimte om ook naar anderen te luisteren.

Bemiddelaar
Als bemiddelaar heb je de ruimte en de positie om aandacht aan elk van de strijdende partijen te geven.

Daarna onderzoek je met hen naar mogelijke compromissen die recht doen aan de diverse ambities, en uitzicht geven op samenwerking die meer oplevert dan wanneer één partij zijn zin zou krijgen.

Groepsbelang (WIJ)
Dat wat onderscheidt (verschillen)

Mensen voelen zich klem zitten. Dit gebeurt als een onderliggende partij last heeft van een structuur die door een bovenliggende partij wordt opgelegd. In dit patroon regeert de angst.

Mensen houden hun mond. Ze tonen geen initiatief. Ze blijven strikt binnen wat van hen wordt verwacht, liefst met minimale inzet. 

Mensen beklagen zich. Ze geven anderen de schuld.

Er wordt geroddeld. Negatieve beelden over anderen worden aangedikt.

Veiligheid
Mensen voelen zich onveilig, en zijn niet bij machte daar verandering in te brengen.

De onderliggende partij is bang voor sancties van wie de macht heeft.

De bovenliggende partij is ook bang. Afzwakking van hun regime zal misbruikt worden om hun positie te ondermijnen.

Onderzoeker
Een onderzoeker creëert experimenteerruimte, door met beide partijen veilige condities uit te onderhandelen waarin nieuwe oplossingen kunnen worden uitgeprobeerd. Door acties in die veilige ruimte kan het vertrouwen groeien dat het mogelijk is om aan de klemsituatie te ontsnappen.

Groepsbelang (WIJ)
Dat wat bindt (overeenkomsten)

Mensen tonen zich tevreden met het netwerk. Ze zijn het erg met elkaar eens. 

Er gebeurt weinig nieuws, de interactie is futloos.

Kritiek binnen het netwerk wordt niet gewaardeerd. Er is een sterk WIJ-gevoel dat niet in gevaar mag worden gebracht.

Opschudding
Mensen in dit patroon voelen ergens wel aan dat er iets niet meer klopt, maar verdringen dit voor de lieve vrede. 

Nar
Als nar durf je te zeggen wat iedereen heimelijk wel weet. Dit geeft een gevoel van opluchting. 

Eigen belang (IK)
Dat wat bindt (overeenkomsten) wordt ontkend

Het surrogaat geeft op korte termijn bevrediging. Omdat gezonde voeding ontbreekt, is er een steeds hogere dosis nodig voor dezelfde bevrediging. Op den duur put het uit.

Roken, alcohol en drugs kunnen de kracht om weerstand te bieden tegen overmatig gebruik afbreken, waardoor de verslaving steeds moelijker te stoppen is.

Maar ook bezit, macht en seks zijn verslavend als de zingeving en de liefde ontbreken. Er zijn heel veel vormen van verslaving waarin mensen zich inkapselen in een ongezonde manier van leven.

Verslavingen ontnemen het zicht op gezonde oplossingen. Mensen maken zichzelf wijs dat ze beter af zijn in hun veilige binnenruimte.

Maar toch hebben ook zij een innerlijk kompas. Ergens voelen ze wel dat er iets niet klopt. Dat ook zij geliefd willen zijn, en betekenisvol in een groter geheel, hoe diep zij dat ook hebben weggestopt.

Ze gaan het pas weer zien als de sluiproute wordt afgesneden.

Als dan perspectief wordt geboden, dan kunnen zij experimenteren met gezondere oplossingen.

Regelgever
Als regelgever stel je grenzen. Op overtreding volgen sancties. Hierdoor wordt afbraakgedrag moeilijker vol te houden. Zo stopt de escalatie en krijgen verbindende acties meer kans.

Eigen belang (IK)
Dat wat onderscheidt (verschillen)

Er is schade, die steeds groter wordt. Elke slag die wordt uitgedeeld legitimeert een hardere slag van de ander.

Zolang mensen denken te kunnen winnen ten koste van de ander, staan zij niet open voor bemiddeling.

Partijen strijden om wat zij belangrijk vinden, en zoeken daar erkenning voor. Uiteindelijk gaat het om grenzen die door de ander worden gerespecteerd, en waarbinnen die belangen zijn veilig gesteld.

Haat verdwijnt pas met het inzicht dat iedereen slachtoffer van de situatie is, en het conflict zelf een monster is dat mensen in hun greep heeft. Dan komt er ruimte voor compassie, en onderzoek naar uitwegen.

Als strateeg gebruik je macht en middelen om een positie in te waardoor het voor niemand mogelijk is om éénzijdig te winnen. Als dan het besef doordringt dat de schade van verder vechten groter is dan de mogelijke winst, dan ontstaat er ruimte om te onderhandelen over veilige grenzen in de ontstane situatie.

Groepsbelang (WIJ)
Dat wat onderscheidt (verschillen)

Mensen verliezen hoop. 

Alle energie vloeit weg.

Zij bieden geen weerstand tegen wat hen overkomt.

Zij zijn niet in beweging te krijgen.

Ze hopen dat anderen hen komen verlossen. Ze hebben veilige ruimte nodig om kleine stappen te zetten.

Als activist forceer je ruimte in de vastgelopen structuur, waarin geëxperimenteerd kan worden met nieuwe oplossingen, die veiligheid en perspectief bieden aan aan de onderliggende partij. 

Groepsbelang (WIJ)
Dat wat bindt (overeenkomsten)

Er is sterke groepsdwang, die afwijkende meningen niet tolereert.

Er is geen ruimte voor dialoog.

Zij delen anderen in naar wie aan de goede en wie aan de verkeerde kant staan.

Het goede gedrag mag desnoods worden afgedwongen.

Pas als het besef groeit dat het fanatisme tot afbraak leidt, dan ontstaat er ruimte om te luisteren naar het innerlijk kompas dat men heeft moeten onderdrukken om niet buitengesloten te worden.

Als profeet gebruik je jouw autoriteit om mensen tot inkeer te laten komen. Heb je zelf die autoriteit niet, activeer dan iemand anders die gezag heeft in de ogen van de fanatici.