Niet iedereen kan altijd met anderen meedenken. Soms spelen er andere zaken met een hogere prioriteit. Mensen nemen dan ten aanzien van het initiatief een defensieve positie in. 

De baas speelt de baas. Je hebt een managerspositie en je wilt verandering. Dan kun je opdrachten geven en resultaten eisen. Daarmee kun je een obstakel voor cocreatie zijn. Er ontstaat pas ruimte om samen verandering te realiseren als er een veilige ruimte is, waarin mensen met een initiatief aan de slag willen.

De financier is de baas. Financiers behandelen projectteams vaak als opdrachtnemers die producten moeten opleveren met meetbare specificaties en gedetailleerde uitvoeringsplannen. Dan is er weinig ruimte voor cocreatie. Initiatiefnemers worden leveranciers, en kunnen dan gemakkelijk vervormen in overlevers. Dit lokt ordebewakersgedrag uit aan de kant van de financiers. De energie lekt weg.

De vrije actor is te vrij. Het gaat niet goed als je jouw rolopvatting als vrije actor zo ruim neemt dat je denkt alles te kunnen doen wat er in je opkomt. Je bent alleen een vrije actor als anderen je waarderen in de positie die je inneemt. Alleen dan kun je mensen met elkaar verbinden, en dat is de essentie van deze positie.

Hoe vermijd je de valkuilen?

De baas speelt de baas. Als manager heb je mogelijkheden om ruimte te maken. Je kunt een deur open zetten. Of dicht houden als de risico's te groot zijn. Maar als niemand van de open deur gebruik maakt, ontstaat er geen cocreatie. Ga op zoek naar mensen met initiatieven die passen bij wat jij als verandering wenselijk ziet. En onderhandel dan over voorwaarden die ruimte scheppen voor ontwikkeling (zie ontwikkelingsfase - initiatievenspiraal).

De financier is de baas. Als financier heb je doelen en criteria voor het uitgeven van geld. Als die te productmatig zijn vastgesteld, dan laat je aan de uitvoerders geen ruimte voor creativiteit en verrassingen, en ontstaat er niets nieuws. Bovendien maak je van initiatiefnemers leveranciers, en verdwijnt de energie uit de activiteit. Stel vast welke vragen je beantwoord wilt hebben aan het eind van de financiering. Onderhandel vervolgens met de initiatiefnemers over het hele pakket onderzoeksvragen en over de manier waarop zij verantwoording afleggen over het proces.

De vrije actor is te vrij. Wie de vrije actor opvat als grenzeloos wordt geen vrije actor. Het is een positie die je inneemt omdat je meent dat het netwerk het op dat moment nodig heeft. Maar de positie moet je ook worden gegund. En dat gebeurt als anderen er vertrouwen in hebben dat je het netwerk dient.